Chào bạn! Tôi tên là Trần Đăng Khoa. Tôi rất vui được làm quen với bạn! Nếu bạn để lại họ tên và địa chỉ email, tôi sẽ liên lạc với bạn mỗi khi có chuyện gì đó thú vị cần báo cho bạn biết.
Luyện tập suy nghĩ sáng tạo
Viết vào ngày 1/02/2009. Chủ đề: Cuộc sống, Học tập
Đã bao nhiêu lần bạn tự nhủ, sẽ chẳng còn cách nào để cứu vãn tình thế và cảm thấy bế tắc? Đã bao nhiêu lần bạn cảm thấy khó khăn khi biết vấn đề trước mắt mình là thứ mà bạn không thể giải quyết được, không lối thoát, không lựa chọn, không giải pháp nào hết?
Bạn đã thực sự thử hết thảy mọi phương án khả thi, và vẫn nhận ra phía trước mình là một ngọn núi sừng sững, to lớn và không thể chinh phục được? Khi đối mặt với những thử thách, bạn cảm giác như mình đang đương đầu với một ngọn núi bằng thép vậy. Áp lực giải quyết vấn đề khó khăn càng trở nên vượt ngoài tầm với của bạn.
Nhưng hãy vui lên đi! Vẫn có vài hy vọng dành cho bạn!
Với một vài kĩ thuật giải quyết vấn đề, bạn sẽ nhìn khó khăn của mình theo một chiều hướng khác. Và đó có thể là thứ ánh sáng cuối đường hầm giúp bạn giải quyết mọi vấn đề.
Trước hết, để làm sáng tỏ kĩ thuật giải quyết vấn đề này, bạn phải tin rằng, sự thật là có nhiều hơn một giải pháp cho mỗi thử thách. Và, bạn phải hiểu rằng, có nhiều giải pháp cho những vấn đề tưởng chừng “ bó tay”.
Giờ thì với một tâm trí lạc quan, chúng ta sẽ cùng thử “sáng tạo” một chút trong việc giải quyết những vấn đề.
Thứ nhất: lí do khiến chúng ta không thể tìm ra giải pháp tối ưu, có thể là do chúng ta chưa thực sự nhìn sâu xa vào cốt lõi của vấn đề. Cố gắng hiểu vấn đề bản thân đang gặp phải và có một cái nhìn đa chiều về nguyên nhân của nó, bạn sẽ tìm ra giải pháp hiệu quả. Nếu bạn hiểu vấn đế phát sinh như thế nào, và nó thực sự là gì, bạn sẽ có một nền tảng vững chắc khi đi tìm giải pháp cho vấn đề đó.
Đừng cố gắng đơn giản hóa vấn đề. Cố gắng hiểu mọi vấn đề và tìm ra mối tương quan giữa chúng. Ghi lại những điểm mà bạn được và mất trong tình thế hiện tại. Giờ thì bạn đã có một cái nhìn giản đơn hơn về vấn đề là gì.
Thứ hai: ghi ra tất cả những áp lực và nhận định mà bạn có về vấn đề đó. Đôi khi, chính những thừa nhận của bạn đã cản trở quá trình giải quyết vấn đề một cách thấu đáo. Bạn cần biết nhận định nào là hợp lí, và nhận định nào bạn cần chú tâm hơn.
Thứ ba: cố gắng giải quyết từng phần của vấn đề. Giải quyết từ tổng thế rồi mới tiến hành đi vào chi tiết. Đây gọi là sự tiếp cận từ trên xuống. Viết ra câu hỏi bạn thắc mắc, rồi nghĩ ra một câu trả lời duy nhất cho câu hỏi đó. Câu trả lời nên là cái nhìn chung cho cách thức giải quyết vấn đề. Từ đó, bạn có thể phát triển sâu hơn cách giải quyết một vấn đề, và tăng dần dần độ phức tạp lên.
Thứ tư: mặc dù nó giúp bạn có một suy nghĩ cẩn thận khi bạn giải quyết một vấn đề, nhưng bạn nhớ là phải luôn thật sáng tạo, suy nghĩ thực tế. Khi ai đó nghĩ ra một giải pháp “xa xôi”, hãy suy nghĩ làm thế nào để cho giải pháp đó phát huy tác dụng. Hãy thật sáng tạo. Và hãy nhìn vào nhược điểm (nếu có) của vấn đề đó.
Thứ năm: nên nhớ rằng có nhiều hơn một cách thức để giải quyết cùng lúc cho một vấn đề. Cố gắng lưu lại tất cả những phương án và phát triển thêm ra từ phương án đó. Nên nhớ rằng, giải pháp không chỉ có một!
Thứ sáu: người ta có câu: “ Hai cái đầu hơn hẳn một cái đầu”. Điều này quả là đúng đắn. Luôn luôn cầu thị những ý tưởng mới. Tốt nhất là bạn nên lắng nghe ý kiến của mọi người. Điều này đặc biệt có ích khi những người đã có kinh nghiệm giải quyết vấn đề mà bạn đang gặp phải.
Đừng nên là một người quá ôm đồm, một anh hùng “một mình” để giải quyết vấn đề. Nếu bạn có thể thu lượm được những kiến thức của tập thể về một chủ đề, nó sẽ tốt hơn nhiều đấy.
Thứ bảy: phải thật kiên nhẫn. Miễn là bạn không bỏ cuộc, chắc chắn luôn có một lối đi cho sự bế tắc của bạn hiện thời. Bạn nên biết rằng, không ai có thể nghĩ ra giải pháp hoàn thiện nhất ngay từ lần đầu tiên.
Một ví dụ nhỏ:
Sự luyện tập về suy nghĩ sáng tạo có thể giúp bạn trong công cuộc chinh phục để trở thành một chuyên gia giải quyết vấn đề.
Lấy một mẩu giấy và viết ngay ra từ mà bạn đang nghĩ tới ngay lúc này. Bây giờ nhìn vào từ đó, và viết ra hai từ chợt “băng” qua não bạn. Hãy tiếp tục luyện tập đến khi bạn có thể tạo ra một nhóm 3 từ liên quan đến nhau. Bài tập này giúp bạn củng cố kĩ năng suy nghĩ tương tự và quá trình suy nghĩ sáng tạo.
Vậy thì, lần tới khi bạn gặp một vấn đề, nếu bạn nghĩ bạn bó tay với nó, hãy nghĩ lại đi. Giải pháp cho nó có thể xuất hiện bất kì lúc nào. Chỉ cần một chút suy nghĩ sáng tạo, vài kế hoạch nho nhỏ, và một quá trình lao động cần cù mà thôi.
Nguyên bản Anh bởi Trần Đăng Khoa
Dịch thuật: Minh (diễn đàn Vươn Tới Thành Công)
Biên tập: Trần Đăng Khoa
anh khoa ơi, em đã học và thực hành tư duy hệ thống, anh có thể cho em vài lời nhận xét cũng như góp ý của anh về tư duy hệ thống để em có thể ứng dụng chúng vào thực tế,và anh có thể chỉ cho em những bài tập luyện não không anh? cám ơn anh nhiều
Tư duy hệ thống
“The world we have created is a product of our thinking; it cannot be changed without changing our thinking“. – Albert Einstein .
Tư duy hệ thống là phương pháp tư duy hướng đến mở rộng tầm nhìn để hiểu mối liên hệ tồn tại giữa mọi sự vật, nhận thức được nguyên nhân sâu xa ẩn dưới bề nổi của những hiện tượng tưởng chừng như riêng rẽ. Trong những hệ thống phức tạp như xã hội con người, nhân và quả không ”nhãn tiền” mà thường cách xa nhau trong thời gian và không gian. Do đó có lúc ta dễ tạo ra cái lợi trước mắt mà khó thấy được tác hại lâu dài về sau.
Tư duy hệ thống giúp ta thấy bức tranh chính xác hơn của hiện thực được nhìn từ nhiều góc độ, khuyến khích ta suy nghĩ sâu sắc hơn về vấn đề và đưa ra những giải pháp với tầm nhìn xa rộng và bền vững.
Vì vậy, nó đặc biệt cần thiết cho những người làm lãnh đạo, nhất là khi phải đưa ra những quyết định, sách lược quan trọng.
Phương pháp tư duy thông thường là tư duy tĩnh, tuyến tính, tập trung vào sự kiện, kết quả, xem Nhân-Quả là một chiều và mỗi nguyên nhân độc lập với các nguyên nhân khác. Trong khi đó, tư duy hệ thống là tư duy động – nhìn vấn đề dựa trên những kiểu mẫu hành xử (pattern of behaviour) theo thời gian, phi tuyến (tư duy vòng lặp), tập trung vào nguyên nhân, xem nguyên nhân như một quá trình chứ không chỉ là sự kiện chỉ xảy ra một lần, với kết quả phản hồi ảnh hưởng trở lại nguyên nhân và những nguyên nhân ảnh hưởng lẫn nhau.
Tóm lại, tư duy hệ thống là:
- Tư duy môi trường – bối cảnh (environmental thinking, contextual thinking), tư duy toàn thể (holistic thinking), mở rộng sự thấu hiểu về các liên kết tồn tại giữa các hiện tượng, giữa sự vật với môi trường. Để hiểu một sự vật thấu đáo, ta không chỉ chú tâm vào chi tiết mà còn phải cân nhắc đến bối cảnh xung quanh nó.
- Tư duy mạng lưới (network thinking), chú trọng vào mối quan hệ giữa các sự vật hơn là từng vật thể riêng lẻ, khuyến khích tương tác linh động giữa các cấp bậc trong hệ thống.
- Tư duy tiến trình (process thinking), hiểu rằng muốn thay đổi kết quả, trước hết phải thay đổi tiến trình dẫn đến kết quả, khuyến khích cách quản lý tập trung vào tiến trình hơn là thành quả (liên hệ đến giáo dục, cách đánh giá học sinh qua quá trình học hơn chỉ là điểm số của bài thi cuối cùng).
- Tư duy hồi quy (backward thinking), kiểm tra giả thuyết, đặt ra những câu hỏi hồi tiếp để đi đến tận cùng vấn đề, đây là công cụ bổ túc cho dự đoán (foresight). Đặt ra kế hoạch dựa trên tầm nhìn lý tưởng tốt nhất về tương lai (không giới hạn khả năng của mình). Từ đó, suy nghĩ ngược lại để xác định những phương thức có tiềm năng dẫn đến kết quả mong muốn đó. Chọn giải pháp thích hợp nhất và tối ưu hóa tất cả những bộ phận, mối quan hệ trong hệ thống theo đó. Chưa dừng lại ở đây, với những thay đổi mới, vòng lặp sẽ tiếp tục được lập lại để kiểm tra, điều chỉnh theo những phản hồi từ hệ thống.
Tư duy hệ thống khuyến khích chúng ta
“thấy rừng chứ không chỉ từng cái cây”, ”see the forest for the trees”.
Đứng trong rừng, ta chỉ thấy cây, muốn thấy cả khu rừng ta cần góc nhìn bao quát, tổng quan, toàn diện. Tương tự, những vấn đề rắc rối mà ta đang mắc kẹt trong cuộc sống nhiều khi không thể giải quyết bằng chính lối tư duy đã gây ra nó. Những lúc như vậy, ta cứ thư giãn, tĩnh lặng cho tiềm thức hành động, để tư duy của chúng ta được tự do sáng tạo, thoát khỏi lối mòn cũ.
Chúng ta thường dính mắc vào chi tiết, mà quên đi cái toàn thể.
Như câu chuyện những thầy bói mù xem voi, người sờ tai voi thì bảo con voi giống như cái quạt, người sờ chân voi bảo nó giống như cột nhà… Nhưng hai nửa con voi không phải là một con voi, một hệ thống sống không chỉ gồm tổng thể các bộ phận của nó. Mỗi hệ thống là một toàn thể thống nhất.
Tầm nhìn hệ thống về cuộc sống nhìn thế giới qua các mối liên quan tương tác, kết nối lẫn nhau của mọi hiện tượng vật lý, sinh học, tâm lý xã hội, văn hóa. Phân tích – chia chẻ và tổng hợp là hai cách tiếp cận bổ túc, khi được sử dụng trong cân bằng chừng mực, sẽ giúp ta có được tri kiến sâu sắc hơn về hiện thực.
Em có thể vào diễn đàn VTTC tại http://www.vuontoithanhcong.com để thảo luận thêm nhé.
anh khoa oi!em đã đọc sách tôi tài giỏi,bạn cũng thế rồi!thật sự cuốn sách đã cuốn hút em đến từng con chữ! trong tư duy của em đã có nhiều mở mang!1
Nhưng hiện nay em có 1 vấn đề muốn anh chỉ giáo !
khi học trên lớp em đã rất tập trung để có những suy nghĩ chủ động trong học tập bằng cách đặt ra các câu hỏi phản biện lại!Nhưng khi học em lại nghe được những y kiến của các bạn khác thì em cảm thấy họ có những câu hỏi có phần sâu sắc hơn,lúc đó em lại tự hỏi vì sao mình lại không có những câu hỏi như thế!nhiều khi cũng tự trách bản thân!
Anh có thể chỉ dẫn cho em vài cách được không!làm cách nào để có những suy nghĩ chủ động hơn trên lớp học một cách hiệu quả hơn!
Wao!! Em là em thích cái phương pháp 3 nhóm từ “băng” não nhất đấy. Thích phương pháp này ghê. Rõ ràng đây là một điều sáng tạo nhất trong những lời khuyên trên đây. Cám ơn bài viết hay mọi người nhé.